Słownik pojęć

to dziedzina nauki zajmująca się działaniami planistycznymi i projektowymi dotyczącymi kształtowania krajobrazu przyrodniczego. Jest to kształtowanie przestrzeni przy pomocy szaty roślinnej, ale również elementów wodnych i architektonicznych, zgodnie z potrzebami człowieka i w nawiązaniu do przyrodniczych, społecznych i kulturowych uwarunkowań kształtowanego obszaru.

to system, który składa się z działań różnych, aktywnych w nim grup: mieszkańców, zarówno tych o postawach aktywnych jak i biernych, odgórnie narzucanych działań władz miejskich, działań podmiotów prywatnych, związanych z produkcją i świadczeniem usług oraz działań NGO, walczących o dobro wspólne.

powstaje w wyniku jednostkowych i grupowych działań na rzecz wspólnego dobra. Działania te, mimo braku liniowej realizacji zadań i rozłożenia w czasie, doprowadzają do częściowej lub całościowej realizacji wspólnego celu. Kapitał społeczny, oparty na społecznym zaufaniu i przyjętych wewnętrznie normach, integruje społeczność i pozwala na budowanie więzi między jej członkami.

to niesformalizowany rodzaj konsultacji społecznych dotyczący działań (formalnych i nieformalnych) wspólnot sąsiedzkich. Konsultacje sąsiedzkie służą ustalaniu kwestii dotyczących przestrzeni, które dana wspólnota postrzega jako wspólną.

to proces polegający na opiniowaniu planów władz każdego szczebla przez obywateli. Proces ten rozpoczyna się od przedstawienia zamierzeń i planów przez przedstawicieli władz, zebraniu opinii obywateli, znajdowaniu rozwiązań a następnie przedstawianie proponowanych zmian. Konsultacje społeczne mogą dotyczyć różnorakich kwestii, najczęściej konsultuje się kwestie dotyczące planów zagospodarowania przestrzennego i nowych inwestycji.

to sposób kształtowania przestrzeni w taki sposób, by stanowiła harmonijną, logiczną i czytelną całość oraz dobrze spełniała swoje funkcje – społeczne, gospodarcze, przyrodnicze oraz kulturowe. Zachowanie ładu przestrzennego jest głównym celem zagospodarowania przestrzennego.

to osoba, grupa osób lub organizacja będąca inicjatorem zmian społecznych, podejmująca działania na rzecz rozwoju lokalnej społeczności i integrująca te społeczność. Lider to osoba ciesząca się dużym autorytetem, która motywuje, inspiruje i oddziałuje na innych.

(urban gardening) to trend społeczny, którego celem jest uprawianie różnego rodzaju roślin w szeroko rozumianej przestrzeni miejskiej, w celu dostarczania lokalnej żywności mieszkańców, edukacji najmłodszych, zawiązywania się więzi społecznych, poprawie jakości przestrzeni miejskich i innych.

to inicjatywy o zasięgu lokalnym, nie narzucone zewnętrznie, inicjowane przez mieszkańców i opierające się na współpracy między nimi, których celem jest działanie na rzecz dobra wspólnego. Oddolne inicjatywy lokalne zakładają udział grupy docelowej w formułowaniu założeń jak i realizacji działań.

to obszar, zazwyczaj na terenie miasta, który znajduje się we wspólnej przestrzeni publicznej, stworzony i prowadzony przez mieszkańców / obywateli połączonych więzią wynikającą z poczucia przynależności do jednego miejsca lub jednej idei; rozwiązania i prowadzone działania przez ww. społeczność na ww. terenie skupiają się wokół tworzenia i utrzymywania ogrodu, często warzywnego lub owocowego, w połączeniu z ogrodem kwiatowym, z którego plonów korzystać mogą wszyscy członkowie społeczności; ogród jest prowadzony według ustalonych i przyjętych przez społeczność zasad i przyjmuje się, że goście, którzy go odwiedzają, przestrzegają prostego, stworzonego przez społeczność regulaminu.

to zespół urbanistyczny tworzony przez grupę budynków mieszkalnych, najczęściej połączonych ze sobą siecią dróg wewnętrznych i posiadający podstawową infrastrukturę usługowo-handlową. Osiedle mieszkaniowe może mieć jednego właściciela, najczęściej spółdzielnie mieszkaniową, bądź wielu różnych (np. wspólnoty mieszkaniowe).

to organizacja osób lub instytucji zlokalizowanych liniowo w przestrzeni miasta (tj. wzdłuż jednego ciągu komunikacyjnego bądź ciągu zieleni), służąca kreacji tych ciągów, a co za tym idzie rozwojowi centr lokalnych społeczności, które się przy nich znajdują. Jest to więc współpraca lokalnych liderów służąca spójnemu rozwojowi wszystkich społeczności.

to forma współpracy instytucji, organizacji, firm czy osób związanych z danym regionem, umożliwiająca wspólne zaangażowanie na rzecz rozwiązywania konkretnych problemów w wymiarze lokalnym, służąca interesom wszystkich mieszkańców. Partnerstwa lokalne cechują się dobrowolnością udziału, działaniem na rzecz rozwoju społeczności, różnorodnością partnerów oraz tworzeniem lokalnej społeczności.

to bezpośrednie, aktywne uczestnictwo w działaniach wspólnotowych na rzecz całej społeczności. Proces partycypacji (zarówno w formie konsultacji, jak i współdecydowania) można przeprowadzić korzystając z bardzo różnych form i technik, na przykład poprzez budżet partycypacyjny, sądy obywatelskie czy narady obywatelskie. Działania partycypacyjne, czyli działania służące włączeniu mieszkańców określonego miejsca lub wybranej części tej populacji w proces podejmowania decyzji o sprawach publicznych, są dzisiaj centralnym elementem procesów kształtowania polityk publicznych.

to akt prawny w formie uchwały, określający przeznaczenie oraz warunki zagospodarowania i zabudowy danego terenu.

to działania planistyczne mające na celu przekształcanie i zagospodarowywanie przestrzeni z uwzględnieniem zasad ładu przestrzennego, uwarunkowań przyrodniczych, społecznych, gospodarczych i kulturowych, służące zapewnieniu zrównoważonego rozwoju tych obszarów. Ustalanie zasad dotyczących zagospodarowania danego obszaru odbywa się poprzez uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (tak zwane “plany miejscowe”).

to poczucie wpływu na bieg wydarzeń, poczucie kontroli, przypisywanie swoim działaniom oczekiwanych skutków.

to poczucie przynależności do danej grupy (wspólnoty) i przekonanie, że potrzeby danej jednostki będą w niej brane pod uwagę.

to miejsce przylegające do budynku, bądź znajdujące się pomiędzy budynkami, będące przestrzenią rekreacyjną, wspólną dla mieszkańców. Najczęściej charakteryzuje się występowaniem ciągów pieszych lub niewielkich uliczek o drugorzędnym znaczeniu komunikacyjnym. Służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb społeczności lokalnej.

to fizyczna lub niefizyczna przestrzeń, powszechnie dostępna i wspólna oraz wspólnie użytkowana, w której dana społeczność, lokalna i ponadlokalna, może zaspokajać swoje potrzeby, nawiązywać kontakty i prowadzić debatę publiczną.

to przestrzeń potrzebna do życia, minimalny obszar fizycznego i psychicznego komfortu.

to najbliższe otoczenie danej osoby w ramach którego są w stanie tworzyć się więzi sąsiedzkie, a więc nie przekraczające kilkuset mieszkańców. Jest to jednostka subiektywna, nie wyznaczona oficjalnymi granicami i mocno zależna od założeń urbanistycznych danej okolicy.

to obszar działań społecznych charakterystyczny dla społeczeństwa obywatelskiego o wysokim kapitale społecznym, w którym wszyscy obywatele mają swobodny dostęp do debaty publicznej i możliwość dobrowolnego uczestnictwa na rzecz wspólnego dobra.

to rodzaj spółdzielni (dobrowolnego zrzeszenia się nieograniczonej liczby osób, nie mniejszej niż 10), której celem jest zapewnienie jej członkom lokali mieszkalnych, domów jednorodzinnych lub innych nieruchomości. Zasady funkcjonowania spółdzielni mieszkaniowych reguluje ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Spółdzielnia mieszkaniowa ma osobowość prawną. Brak jest prawnych ograniczeń dla wielkości spółdzielni. W praktyce determinowane są one wielkością danego budynku lub osiedla mieszkaniowego.

to wytwarzanie przez obywateli przestrzeni w której żyją i w której działają, uwarunkowane różnymi czynnikami (determinantami), np. przyrodniczymi, technologicznymi czy kulturowymi.

to zdolność jednostki do podejmowania decyzji oraz oddziaływania i wpływania na inne jednostki oraz całą sieć relacji społecznych. Sprawstwo może dotyczyć zarówno jednej osoby jak i całej, wspólnie działającej grupy, która oddziałuje w jakiś sposób np. na władze.

to sposób zarządzania nieruchomością, która ma kilku właścicieli. Każda wspólnota posiada zarząd wspólnoty oraz ewentualnie zarządcę, czyli osobę lub firmę zewnętrzną, która w imieniu wspólnoty zarządza budynkiem. Wspólnoty mieszkaniowe dzielą się na małe (do siedmiu lokali) i duże (minimum osiem lokali). Każdy członek wspólnoty jest właścicielem poszczególnego lokalu oraz współwłaścicielem nieruchomości wspólnej, czyli danego budynku (lub zespołu budynków). Jeżeli do działki przynależy przylegający do niej grunt, może on być własnością wspólną członków wspólnoty, bądź może zostać pomiędzy nimi podzielony. Wspólnota mieszkaniowa nie ma osobowości prawnej, jest rodzajem jednostki organizacyjnej, która może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Zasady funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych reguluje przede wszystkim ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Brak jest prawnych ograniczeń dla wielkości wspólnot. W praktyce determinowane są one wielkością danego budynku lub osiedla mieszkaniowego.

to rodzaj współpracy mającej miejsce na styku przynajmniej dwóch sektorów życia społecznego i gospodarczego, różniących się od siebie m.in. modelem działania, priorytetami, celami czy stosowanym językiem, służącej tworzeniu długoterminowych rozwiązań odpowiadających na potrzeby różnych grup, oraz rozwiązywaniu złożonych konfliktów. Wyróżnia się cztery sektory: publiczny (administracji i instytucji publicznych), prywatny (biznesu), naukowy (uczelni, instytucji naukowych, badaczy i studentów) oraz obywatelski (organizacji pozarządowych i aktywnych mieszkańców).

to udział obywateli w decyzjach tradycyjnie podejmowanych przez władze, najczęściej na poziomie lokalnym, samorządowym. Narzędziami współrządzenia mogą być m.in. konsultacje społeczne lub referenda.

to przekonanie, że pozostali członkowie danej społeczności będą zachowywać się uczciwie i zgodnie z wyznawanymi normami. Wysoki poziom zaufania społecznego wpływa pozytywnie na tworzenie się trwałych relacji w społecznościach lokalnych oraz wspólne rozwiązywanie problemów społecznych.

to takie planowanie rozwoju miast, w którym potrzeby jego mieszkańców są zaspokajane bez umniejszania szans przyszłych mieszkańców na ich zaspokojenie, a więc charakteryzuje się podejściem długookresowym oraz poszanowaniem równowagi przyrodniczej.